Happy Cubes czyli Radosne Sześciany
Marek Matejuk

Łamigłówki HAPPY zostały wynalezione przez belgijskiego wynalazcę i kosmologa Dirk'a Laureyssens'a i opatentowane w 1986 roku. Pierwsze łamigłówki opracowywał prawie dwa lata. W tym czasie wykonał około 7500 różnych elementów, czego efektem było 6 pierwszych łamigłówek kategorii, zwanej dziś, Happy Cube (6 różnych łamigłówek z pianki w różnych kolorach). Z biegiem czasu skala łamigłówek "zabawkowych" powiększyła się do 24 - kategoria Little Genius (6 różnych łamigłówek), wspomniana już kategoria Happy Cube (6 różnych łamigłówek), kategoria Profi Cube (6 różnych łamigłówek) oraz kategoria Marble Cube (także 6 różnych łamigłówek). Oprócz łamigłówek "zabawkowych" powstały także specjalne modele reklamowe łamigłówek Laureyssens'a (tzw. "logo carriers" - łamigłówki z nadrukami reklamowymi) - najpierw 59 innych łamigłówek aż do ponad 110 modeli obecnie. Wszystkie zostały objęte patentami międzynarodowymi.

Po premierze w 1987 roku, na punkcie łamigłówek HAPPY oszalała Europa zachodnia. Ich sprzedaż mierzy się procentami populacji. W ciągu 1,5 roku, w Danii kupiło je około 33% jej mieszkańców a w Holandii zrobiło to 25% jej obywateli. Tam zresztą zostały uznane "Zabawką Lata 1990". W roku 1991 otrzymały w Wielkiej Brytanii tytuł "Najbardziej Polecanej Zabawki" a w 1992 w Stanach Zjednoczonych zostały wybrane "Oficjalnymi Zabawkami szpitali dziecięcych Fundacji Children's Miracle Network", mającej pod opieką 17 milionów małych pacjentów. W Belgii zostały wybrane "Zabawką Roku 1991", a później łamigłówki kategorii Little Genius utytułowano "Zabawką Roku 1992". Także w 1992 roku na wystawie światowej EXPO w Sewilli łamigłówki Happy Cube reprezentowały Belgię. Były wstawione pod nazwą "Kamień Filozoficzny". Na wielu wystawach i targach zabawek zdobywały tytuł "najlepszej zabawki targów", a jeszcze w 2006 roku na Międzynarodowych Targach Zabawek w Norymberdze były prezentowane w dziale "Innowacje".

Europejskie środowiska edukacyjne doceniły wartości tych łamigłówek a Wolny Uniwersytet w Brukseli (prace pod kierunkiem dr Ingrid Kristoffersen i dr Caroliny Andries) przeprowadził w 1994 roku badania nad ich wpływem na rozwój dzieci. Okazało się, że dzieci z grupy "bawiącej" się łamigłówkami HAPPY osiągają wyraźnie lepsze wyniki w szkole, a szczególnie w zakresie przedmiotów ścisłych. Okazało się także, że duże znaczenie ma tu kolorystyka i rodzaj materiału - pianka EVA.

O co chodzi w tym "cudzie"?
Niezwykłość tych łamigłówek polega na tym, że z elementów wyciętych z "płaskiej" pianki można złożyć (jak się uda!) sześcian, a więc twór trójwymiarowy. Żeby zdać sobie sprawę jak trudne to zadanie, wyobraź sobie jak tego dokonać samemu - spróbuj zaprojektować taką łamigłówkę. Przekonasz się, że tak naprawdę każdy wymiar pianki ma tu znaczenie. Ułożenie sześcianu to jeden z wariantów tej łamigłówki - w przestrzeni trójwymiarowej (3D). Na dodatek sześć elementów wyciętych płasko musi do siebie pasować tak aby pokryć fragment płaszczyzny. Powstaje wtedy łamigłówka płaska, dwuwymiarowa (2D) - po rozłożeniu sześcianu musimy wszystkie jego ścianki umieścić w "płaskiej" ramce. To także nie jest takie łatwe.
Łamigłówki Happy to jedne z niewielu na świecie łamigłówek powtarzalnych (także dzięki temu są tak mocnym narzędziem edukacyjnym) - rozwiązując odpowiednią dla siebie łamigłówkę (budując sześcian lub układając płaskie puzzle) nie da się zapamiętać ułożenia poszczególnych elementów i kolejna próba jest takim samym wyzwaniem. Dopiero dłuższy trening daje efekty. I o to właśnie chodzi - ćwiczymy koncentrację uwagi, zmysł obserwacji, logikę i wyobraźnię przestrzenną oraz wzmacniamy funkcjonalność koordynatora wzrokowo-ruchowego.
Jakby nie dość było tego, jest jeszcze trzeci rodzaj zabawy - elementy łamigłówek różnych kategorii można łączyć z sobą tworząc różnorodne konstrukcje przestrzenne. I nie chodzi tu o to aby zrobić coś niezwykłego pod względem kształtu. Tutaj wyzwanie polega na tym jak skonstruować wybrany kształt, np. przestrzenny krzyż. Profesor C.J. Bouwkamp z The Technical University of Eindhoven znalazł 6898 kombinacji 36 różnych elementów sześciu łamigłówek kategorii Happy Cube.

Łamigłówki HAPPY podzielone są na 4 zasadnicze kategorie. Kategoria Little Genius przeznaczona jest dla dzieci w wieku od 3 do 7 lat. Kategoria Happy Cube przeznaczona jest dla dzieci powyżej piątego roku życia oraz młodzieży i dorosłych, którzy stykają się z łamigłówkami HAPPY po raz pierwszy. Kategoria Profi Cube to wyzwanie dla tych, którzy opanowali już doskonale Happy Cube i mają co najmniej 7 lat. Ostatnią jest kategoria Marble Cube - kolejne wyzwanie dla ekspertów w kategorii Profi Cube. Każda kategoria zawiera 6 różnych łamigłówek o różnych stopniach trudności.

Poszerzeniem asortymentu jest zestaw czterech łamigłówek dla bardzo małych dzieci - Baubox (3-5 lat) - oraz zestaw sześciu łamigłówek podobnych do Happy Cube tyle, że w skali 1:2 - Micro Cubes. Istnieje także komplet Space Puzzle - zestaw do układania dwunastościanu foremnego. Łamigłówka bardzo trudna (747 możliwości ułożenia) dlatego jako jedyna ma "ściągawkę" dla niewytrwałych. Jej elementy można łączyć z elementami łamigłówek Happy Cube.

Matematyczne preteksty.
Łamigłówki Happy to edukacyjna zabawa dla całej rodziny, do indywidualnego rozwoju uczniów albo do pracy w zespole (np. wspólne budowanie konstrukcji z więcej niż jednej łamigłówki). Najlepiej aby odpowiednie ich ilości były na wyposażeniu klasopracowni, żeby można było swobodnie korzystać z nich na lekcjach, gdy nadarzy się okazja. Mogą być wówczas stosowane jako "uspokajacze", prawo do zabawy nimi może być dodatkową nagrodą albo mogą być pretekstem do twórczości matematycznej. Poza tym, że poprzez zabawę kształtują najbardziej pożądane cechy psychofizyczne uczniów możemy posłużyć się nimi do zadawania "chytrych" pytań. Na przykład podczas zabawy łamigłówkami można zapytać uczniów:
"Czy jest jakiś związek między grubością pianki a długością krawędzi sześcianu, który z niej powstaje?". Niech ten związek próbują sformalizować, zapisać wzorem itp.
Natomiast pytanie "Jaka jest objętość "pustki" wewnątrz sześcianu?" może być świetnym pretekstem do obserwacji sposobów myślenia uczniów – np. jedni zaobserwują tam 27 minisześcianików o krawędzi 8 mm a inni sześcian o krawędzi 24 mm (40-2x8 mm). Sytuacja świetna do porównania 27x8³=24³ czyli 3³x8³=(3x8)³. Przypadek czy reguła? Zbadajmy to!